ਪਿਛਲੇ ਦਿਨੀਂ ਗਿਆਨੀ ਸੁਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਮਰਾਟ ਬੁੱਢਾ ਦਲ ਜੀ ਦੇ ਕਥਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਿੰਟ ਸਰੂਪ ਜੋ ਅੱਜਕਲ੍ਹ ਸਾਰੇ ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ 4000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਲਤੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਜਦੋਂ ਓਹਨਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਤਨ ਹੱਥ ਲਿਖ਼ਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਨਾਲ਼ ਮਿਲਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਤੇ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਦਾ ਆਪਸੀ ਕੋਈ ਸੁਮੇਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੱਥੀਂ ਸਰੂਪ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਦੇ ਇਸ ਨਾਲ਼ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੰਠ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਵਟ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਰ ਹੁਣ ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਜੋ ਕਿ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੰਸਥਾ ਹੈ ਪਰ RSS ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਗੁਰੂ ਕਾਲ ਤੋਂ ਲੈਕੇ 1863 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਹੱਥੀਂ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਪਹਿਲੀ  ਵਾਰ ਸੰਪੂਰਨ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬੀੜ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸਾਹਿਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਸੋਂ ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਲਿਖਾਈ।  ਸਰੂਪ ਲਿਖਣ ਦੀ ਪ੍ਰੰਪਰਾ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਮਿਸਲਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਤੱਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥੀ ਲਿਖਤ ਬੀੜ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ “ਬੀੜ ਲਿਖਣ ਦੀ ਸੇਵਾ” ਪੀੜ੍ਹੀ-ਦਰ-ਪੀੜ੍ਹੀ ਚਲਦੀ ਸੀ – ਬ...

ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਸਾਮਰਾਜ ਬਿ੍ਟੇਨ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਐਕਟ 1870 ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਅਤੇ 1880 ਵਿੱਚ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਪੜਾਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਤਾਕਤਵਰ ਦੇਸ਼ ਯੂਨਾਈਟਡ ਸਟੇਟਸ ਆਫ਼ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਟੇਟ ਮੈਸਾਚੂਸਟਸ 'ਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ 1852 'ਚ ਸਿੱਖਿਆ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ 1918 ਤੱਕ ਸਭ ਤੋਂ ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਮਿਸੀਸਿਪੀ 'ਚ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਪਰ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ 1799 'ਚ ਗੁਜਜਰਾਂਵਾਲਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਨੂੰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਇਆ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਹੀ ਸਾਲਾਂ 'ਚ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਸਿੱਖਿਆ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ।* *ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਇੱਕ ਕਾਇਦਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ 3 ਮਹੀਨੇ 'ਚ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਣਿਤ ਦਾ ਮੁੱਢਲਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਹਰ ਕੋਈ ਹਿਸਾਬ-ਕਿਤਾਬ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਕਰ ਸਕੇ। ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਹ ਕਾਇਦੇ ਪਿੰਡਾਂ 'ਚ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜੇ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪਿੰਡ 'ਚ ਇਹ ਕਾਇਦਾ ਵੰਡਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ।* *ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਇਸ ...

  ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ "ਬ੍ਰੇਨਵਾਸ਼" ਦੇ ਅਸਲ ਮਤਲਬ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ "ਬ੍ਰੇਨਵਾਸ਼ਡ" ਕਹਿ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ   ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਫਿਲਮੀ ਸੀਨ ਆਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨਾਲ਼ ਤਸ਼ੱਦਦ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਕੁਰਸੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਕੁੱਝ ਮੰਨਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰਨਾ। ਪਰ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਬਹੁਤ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹੈ। ਅਤੇ ਸਚਮੁਚ, ਇਹ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਆਮ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।  ਬ੍ਰੇਨਵਾਸ਼ਿੰਗ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੁਹਰਾਉ ਨਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਖ਼ਬਰਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਟੀਵੀ ਤੇ ਸੁਣ ਸਕਦੇ ਹੋਂ ਪਰ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ, ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਸਕੂਲ਼ ਵਿੱਚ ਸਿਖਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ, ਨਾਅਰੇ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸੁਣਦੇ ਹੋ (ਜਿਵੇਂ "ਵਿਗਿਆਨ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰੋ," "ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵੀ," "ਜਲਵਾਯੂ ਸੰਕਟ" ਆਦਿ)। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਜਾਗਰੂਕ ਮਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਚੁਪਕੇ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਅਵਚੇਤਨ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਦੋਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਬਾਰੇ ਹੈ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਚੇਤਨ ਮਨ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਤੁਹਾਡਾ ਅਵਚੇਤਨ ਮਨ ਉਸ ਬਰਫ ਦੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚੁਪਚਾਪ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਜ਼ਿਆਦ...